ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΔΙΧΩΣ ΒΙΑ ΓΙΑ ΣΧΟΛΕΙΑ ΔΙΧΩΣ ΒΙΑ

Μέθοδος: ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΔΙΧΩΣ ΒΙΑ
κατά Marshall Rosenberg

Ας σταματήσουμε να παίζουμε το παιχνίδι "Ποιός έχει δίκιο".
Ας παίξουμε ένα παιχνίδι όπου θα ανακαλύψουμε και θα  ικανοποιήσουμε  τις ανάγκες μας και τις ανάγκες των άλλων.
M. Rosenberg
Εκπαιδεύτρια: Μαρία Ζάννη

ΕΙΣΑΓΩΓΗ
Η επικοινωνία δίχως βία (ΕΔΒ) είναι μια μέθοδος στην οποία χρησιμοποιούμε ένα συγκεκριμένο τρόπο  σκέψης και έκφρασης, ώστε να λύνουμε τις συγκρούσεις μας με ειρηνικό τρόπο.
Η επικοινωνία δίχως βία (ΕΔΒ) βασίζεται στις αρχές της μη-βίας . Δημιουργήθηκε από τον Marshall Rosenberg, ο οποίος εμπνεύστηκε  αυτή τη μέθοδο από τις αρχές του ψυχολόγου Carl Rogers.
Ο Marshall Rosenberg αναφέρει ότι η ΕΔΒ  πρόεκυψε από την προσπάθεια του να απαντήσει σε δύο ερωτήματα. 
•	Τι είναι αυτό που μας αποξενώνει από τη φυσική  κατάσταση της συμπόνιας και της οικειότητας και μας οδηγεί να μιλάμε και να φερόμαστε βίαια; 
•	Τι είναι αυτό που επιτρέπει σε μερικούς ανθρώπους να παραμένουν στην κατάσταση συμπόνιας ακόμη και κάτω από τις πιο δύσκολες συνθήκες;

Η ΕΔΒ  βασίζεται στην υπόθεση πως όλοι νιώθουμε, από τη φύση μας, τη συμπόνια και πως κάθε βίαιη πράξη – είτε λεκτική είτε σωματική – αποτελεί επίκτητη συμπεριφορά, η οποία συνήθως υποστηρίζεται από την περιρρέουσα κουλτούρα. 
Η ΕΔΒ  υποστηρίζει, επίσης, πως όλοι έχουμε  κοινές βασικές ανθρώπινες ανάγκες και πως κάθε ενέργεια και δράση μας είναι μια στρατηγική για να καλύψουμε μία ή περισσότερες από τις ανάγκες αυτές.

Όσοι χρησιμοποιούν την ΕΔΒ  στην καθημερινότητά τους επισημαίνουν ότι η επικοινωνία τους γίνεται πιο αυθεντική, η κατανόηση τόσο προς τον εαυτό τους όσο και προς τους άλλους αυξάνεται, οι σχέσεις τους γίνονται πιο ουσιαστικές και οι διαφορές τους επιλύονται ειρηνικά.

Ο στόχος της ΕΔΒ είναι ο επαναπροσδιορισμός του τρόπου με τον οποίο εκφραζόμαστε, αλλά και του τρόπου με τον οποίο ακούμε τους άλλους. Αντί για τις αυτοματοποιημένες αντιδράσεις που χρησιμοποιούμε χωρίς να το καταλαβαίνουμε, οι λέξεις μας πλέον γίνονται συνειδητές, βασιζόμενες επάνω στο τι αντιλαμβανόμαστε, τι αισθανόμαστε και τι έχουμε ανάγκη. Οδηγούμαστε με αυτόν τον τρόπο στο να εκφραζόμαστε με ειλικρίνεια και σαφήνεια. 
Τα τέσσερα  βήματα της ΕΔΒ
α) Παρατήρηση: Παρατηρούμε τι πραγματικά συμβαίνει σε μια κατάσταση. Η τέχνη είναι να εκφράσουμε τι παρατηρήσαμε, δηλαδή να περιγράψουμε το γεγονός χωρίς να το κρίνουμε, να το αξιολογήσουμε ή να το ερμηνεύσουμε. 
β) Συναισθήματα: Εκφράζουμε πως αισθανόμαστε όταν παρατηρούμε το συγκεκριμένο γεγονός
γ) Ανάγκες: Εκφράζουμε ποια ανάγκη είναι συνδεδεμένη με το συγκεκριμένο γεγονός και συναίσθημα
δ) Αιτήματα: Εκφράζουμε τι χρειαζόμαστε από τους άλλους να πράξουν 

1ο ΒΗΜΑ: ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ

Το πρώτο βήμα είναι η παρατήρηση των γεγονότων. Πολύ συχνά πιστεύουμε ότι παρατηρούμε ένα γεγονός, ενώ στην πραγματικότητα το αξιολογούμε, το κρίνουμε ή το ερμηνεύουμε. Στην ΕΔΒ όταν λέμε παρατήρηση εννοούμε το τι αντιλαμβάνονται οι αισθήσεις μας:  Όραση, ακοή, όσφρηση, αφή και γεύση καθώς και η αντίληψη μας.
Όταν συνδέσουμε ένα γεγονός που παρατηρήσαμε μαζί με αξιολόγηση οι άλλοι συχνά το αντιλαμβάνονται σαν κριτική και αμύνονται  με διάφορους τρόπους στο να ακούσουν αυτό που λέμε.

	Παρατήρηση με ερμηνεία
	Παρατήρηση χωρίς ερμηνεία	
1. Χρήση του ρήματος «είσαι» χωρίς αυτός που το λέει να εξηγεί το γιατί και από που έχει προκύψει το συμπέρασμα του.	
Είσαι πολύ γενναιόδωρος
	Όταν σε βλέπω να δίνεις όλα τα χρήματα που έχεις για να αγοράσεις φαγητό στους άλλους σκέφτομαι ότι γίνεσαι πολύ γενναιόδωρος
	
2. Η χρήση ρημάτων τα οποία είναι ερμηνευτικά.
	Ο Γιώργος χρονοτριβεί
	Ο  Γιώργος διαβάζει για τις εξετάσεις από το προηγούμενο βράδυ	
3. Το να πιστεύουμε ότι η ερμηνεία μας για τις σκέψεις, συναισθήματα, προθέσεις και ανάγκες του αλλού είναι και η  μοναδική. 
	Δεν θα τα βγάλει πέρα στην δουλειά της	Δεν πιστεύω ότι θα τα βγάλει πέρα στην δουλεία της	
4. Σύγχυση μεταξύ πιθανότητας και βεβαιότητας
	Εάν δεν τρως ισορροπημένα η υγεία σου θα  διαταραχθεί
	Εάν δεν τρως ισορροπημένα , φοβάμαι ότι η υγεία σου θα διαταραχθεί
	
5. Δυσκολία να είμαστε συγκεκριμένοι για το σε ποιους αναφερόμαστε	Οι μετανάστες δεν φροντίζουν την ιδιοκτησία τους
	Δεν έχω δει οικογένειες μεταναστών που ζουν στο Χαλάνδρι να φροντίζουν τον κήπο τους
	
6. Χρήση λέξεων που υποδηλώνουν δυνατότητα, χωρίς να είναι ευκρινές ότι έχει γίνει κάποια κρίση	Η Κώστας είναι ένας παίχτης που βάζει λίγα γκολ
	Ο Κώστας δεν έχει σκοράρει στα τελευταία είκοσι παιχνίδια
	
7. Επίθετα
	Ο Δημήτρης είναι άσχημος
	Το παρουσιαστικό του Δημήτρη δεν μου ταιριάζει
	
Προσέχουμε τις λέξεις  Συχνά και Σπάνια
	•	Σπάνια κάνεις αυτό που σου λέω
•	Έρχεται συχνά για επίσκεψη
	•	Τις τρεις τελευταίες φορές που σου ζήτησα να πάμε σινεμά αρνήθηκες
•	Έρχεται το ελάχιστο τρεις φορές την εβδομάδα για επίσκεψη

Προσέχουμε τις λέξεις Πάντα, Ποτέ,  Κάθε φορά, Κανένα, Τίποτα, κτλ.	•	Είσαι πάντα απασχολημένος
•	Δεν κάνεις τίποτα σωστά 
•	Πάντα έτσι κάνεις εσύ

	•	Κάθε φορά όταν παρατηρούσα τον Κώστα να τηλεφωνεί, μιλούσε τουλάχιστον τριάντα λεπτά
•	 Δεν μπορώ να θυμηθώ να μου έγραψες ποτέ γράμμα

	

2ο ΒΗΜΑ: ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΑ

Σύμφωνα με τον Marshall Rosenberg, συνήθως τα συστήματα παιδείας δεν επικεντρώνονται στο να διδάξουν τους μαθητές να εκφράζουν τα συναισθήματά τους. Χαρακτηριστικά αναφέρει { ..στα σχολεία τα συναισθήματα δε θεωρούνται κάτι ιδιαίτερα σημαντικό. Αυτό που μετράει είναι «ο σωστός τρόπος να σκέπτεσαι», όπως βεβαία ορίζεται από τους υψηλά ιστάμενους. Εκπαιδευόμαστε στο να κατευθυνόμαστε από άλλους, αντί να είμαστε σε σύνδεση με τον εαυτό μας. Μαθαίνουμε να σκεπτόμαστε συνέχεια «τι είναι αυτό που οι άλλοι πιστεύουν ότι είναι σωστό για εμένα να κάνω και να πω»}
Χρήσιμες διευκρινήσεις

Τα συναισθήματα δίνουν ζωντάνια και βάθος στη ζωή μας.

Τα συναισθήματα μας βοηθούν να βιώνουμε τις διαφορές στις σχέσεις μας

Τα συναισθήματα είναι κοινά σε όλους τους ανθρώπους καθώς και οι εκφράσεις του πρόσωπου μας που τα εκδηλώνουν.

Τα συναισθήματα είναι σημαντικά γιατί μας βοηθούν στην επιβίωση, στην προσαρμογή, στην αναπαραγωγή, στην αναγνώριση κινδύνου και μας βοηθούν να ορίσουμε ποιοι είμαστε.

Τα συναισθήματα εξαρτώνται από τα προσωπικά μας βιώματα και για αυτό το λόγο εκφράζονται με το ΕΓΩ ΑΙΣΘΑΝΟΜΑΙ (π.χ. ΕΓΩ ΦΟΒΑΜΑΙ σε αντίθεση με το ΜΕ ΦΟΒΙΖΕΙΣ)

Τα συναισθήματα λειτουργούν σαν τα φωτάκια του παρμπρίζ που μας δείχνουν ότι μια ανάγκη μας ζητάει ικανοποίηση

Βασικά συναισθήματα είναι η ΧΑΡΑ, ο ΘΥΜΟΣ, η ΘΛΙΨΗ και ο ΦΟΒΟΣ.	

Είναι πολύ συνηθισμένο να χρησιμοποιούμε την λέξη συναίσθημα χωρίς στην πραγματικότητα να εκφράζουμε ποιο είναι το συναίσθημα μας. Συνήθως εκφράζουμε μια σκέψη μας ή την φαντασία μας.
 
Παρακάτω ακολουθεί πίνακας με τις πιο συνηθισμένες περιπτώσεις, όπου αντί για συναισθήματα εκφράζουμε σκέψεις ή ερμηνείες

Δεν εκφράζουμε συναίσθημα όταν μετά τις λέξις νιώθω ακολουθούν λέξεις όπως: Ότι, όπως, σαν, σαν να
	•	Έχω την αίσθηση ότι θα έπρεπε να το γνωρίζεις καλύτερα
•	Νιώθω όπως ένας αποτυχημένος.
•	Νιώθω σαν αποτυχημένος.
•	Νιώθω ότι δεν μου έγινε μια δίκαιη πρόταση. 
•	Αισθάνομαι σαν να μιλάω σε τοίχο
	
Δεν εκφράζουμε συναίσθημα όταν μετά τις λέξεις νιώθω ακολουθούν λέξεις όπως: Εγώ, εσύ, αυτός αυτοί, εμείς, εσείς, είμαι, είσαι είναι	•	Έχω την αίσθηση ότι είμαι πάντα διαθέσιμη
•	Νιώθω ότι όλα είναι άσκοπα
•	Αισθάνομαι ότι αυτός δεν με καταλαβαίνει

Δεν εκφράζουμε συναίσθημα όταν μετά τις λέξις νιώθω ακολουθούν λέξεις όπως καλό ή κακό.	Οι λέξεις αυτές εκφράζουν γενικότητες, χωρίς να προσδιορίζουν συγκεκριμένα συναισθήματα εμποδίζοντας τον ακροατή να καταλάβει πως αισθανόμαστε. 
•		
Ονόματα/Ουσιαστικά που αναφέρονται σε άλλους
	•	Νιώθω ότι ο Πέτρος είναι ακατάλληλος
•	Έχω την αίσθηση ότι το αφεντικό μου με εκμεταλλεύεται
•	Αισθάνομαι ότι ο άνδρας μου με απατάει
	
Στη ΕΔΒ διακρίνουμε λέξεις που εκφράζουν συναισθήματα απ’ αυτές που περιγράφουν πως σκεφτόμαστε για εμάς.
	
•	Σαν πιανίστας αισθάνομαι ανεπαρκής

Στην ΕΔΒ διακρίνουμε λέξεις που εκφράζουν συναισθήματα από λέξεις που δηλώνουν το τι σκεφτόμαστε εμείς για την συμπεριφορά των άλλων ή το τι πιστεύουμε ότι σκέφτονται οι άλλοι για εμάς.
	
•	Αισθάνομαι ότι δεν είμαι σημαντική για τους συνεργάτες μου
•	Νιώθω ότι με παρεξηγούν
•	Νιώθω ότι με αγνοούν
	
Λέξεις που συνήθως δηλώνουν πως ερμηνεύουμε τους άλλους ή τον εαυτό μας, παρά το πως αισθανόμαστε
	Εγκαταλελειμμένος, κακοποιημένος, ασήμαντος, αδιάφορος, βασανισμένος, ανυπεράσπιστος, ενοχοποιημένος, υποτιμημένος, εξαπατημένος, στριμωγμένος, χειραγωγημένος, καταπιεσμένος, , καταπατημένος παρεξηγημένος, δεν μου δίνουν σημασία, δεν με ακούν, δεν με καταλαβαίνουν, δεν ενδιαφέρονται, δεν με βλέπουν δεν με σέβονται, δεν με παίρνουν σοβαρά, με πιέζουν.

Πώς αισθανόμαστε όταν εκπληρώνονται οι ανάγκες μας

Ανάλαφρα	Ελπίδα	Ζεστασιά	Τρυφερότητα	
Αισιοδοξία	Ευτυχία	Ζωντάνια	Φιλικά	
Άνεση	Ευγνωμοσύνη	Θάρρος	Φανταστικά	
Απόλαυση	Ενθουσιασμό	Ικανοποίηση	Χαλάρωση	
Ασφάλεια	Ειρηνικά	Ισορροπία	Χαρά	
Αυτοπεποίθηση	Ερωτευμένος-η	Καλοσύνη	Χαλαρά	
Βεβαιότητα	Έκσταση	Προστασία		
Γοητεία	Εγρήγορση	Περηφάνια		
Διαύγεια	Έκπληξη	Περιέργεια		
Δυνατός-η	Ενδυνάμωση	Στοργή		
Ευχαρίστηση	Ηρεμία	Συγκίνηση		

Πώς αισθανόμαστε όταν δεν εκπληρώνονται οι ανάγκες μας

Αγωνιά	Αναστάτωση	Δυσπιστία	Καχυποψία	Οργή	
Αδιαφορία	Απελπισία	Ενόχληση	Κατάπληξη	Πανικό	
Αδιαθεσία	Αποθάρρυνση	Εξαθλίωση	Κατάθλιψη	Πόνος	
Αηδία	Αποστροφή	Ενοχή	Λύπη	Προδοσία	
Αμηχανία	Βαρεμάρα	Εκτός εαυτού	σε Λήθαργο	Πίκρα	
Ανημποριά	Βαριά	Εξάντληση	Μοναξιά	Πάγωμα	
Ανησυχία	Διχασμένος-η	Ένταση	Μιζέρια	Σοκ	
Αντιπάθεια	Δισταγμό	Εκνευρισμό	Μπερδεμένος-η	Σφίξιμο	
Απάθεια	Δυσαρέσκεια	Θυμό	Μπλοκάρισμα	Τρόμο	
Απογοήτευση	Δυστυχία	Θλίψη	Ντροπή	Φόβο	

3ο ΒΗΜΑ: ΑΝΑΓΚΕΣ

Το τρίτο βήμα στην ΕΔΒ είναι η αναγνώριση των αναγκών μας που αποτελούν την ρίζα των συναισθημάτων μας. Όταν δεν εκφράζουμε τις ανάγκες μας με αμεσότητα και το κάνουμε έμμεσα (κατηγορίες, συμπεράσματα, ερμηνείες) τότε οι άλλοι το εκλαμβάνουν σαν κριτική και έχουν την τάση να αμύνονται, να επιτίθονταν ή να ακινητοποιούνται. 
Οπότε είναι πολύ σημαντικό να συνδέσουμε το συναίσθημα μας με την ανάγκη μας. Αυτή η σύνδεση μας δίνει την δυνατότητα να εκπληρωθεί η ανάγκη μας και να γίνει κατανοητή. 

Βασικές Ανάγκες

Φυσικές ανάγκες	Ανάγκες σε σχέση με τον εαυτό μας	Ανάγκες σε σχέση με τους άλλους
	Ανάγκες σε σχέση με το κοινωνικό σύνολο	
Αέρας,	Επιτεύγματα	Αποδοχή	Ομορφιά	
Άσκηση,	Αυθεντικότητα	Σεβασμό	Αρμονία	
Τροφή,	Ακεραιότητα	Παρέα	Τάξη	
Ασφάλεια	Δημιουργικότητα	Συντροφικότητα	Καθαριότητα	
Ξεκούραση	Αυτογνωσία των ταλέντων και των ικανοτήτων μας,	Προστασία	Πειθαρχία	
Νερό	Πνευματικότητα	Ασφάλεια	Ειρήνη	
Έκφραση της σεξουαλικότητας	Αυτοεξέλιξη	Κατανόηση	Κοινωνική συνοχή	
	αυτοεκτίμηση	Ενσυναίσθηση	Τήρηση των νόμων	
	Δυνατότητα επιλογών	Εμπιστοσύνη 		
	Διακοπές	Υποστήριξη		
	Μάθηση
	Αγάπη		
	Διασκέδαση	Συνεργασία		
	Γιορτές/Τελετές	Υποστήριξη		
	Χαρά
	Θαλπωρή		
	Παιχνίδι
	Ειλικρίνεια		
	Επαφή με την φύση	Ζεστασιά		
		Ανάγκη να ανήκεις		
		Ιδιωτικότητα		

Εμβάθυνση στην θεωρία της ΕΔΒ

•	Ποιες είναι οι επιλογές που έχουμε όταν ακούμε κάτι που μας δυσαρεστεί, θυμώνει, κτλ.

Α. Κατηγορούμε τον εαυτό μας. Το  παίρνουμε προσωπικά ακούγοντας κατηγορίες και επικρίσεις.  Για παράδειγμα, κάποιος είναι εκνευρισμένος και μας λέει «είσαι ο πιο εγωιστής που έχω γνωρίσει!».  Αν το πάρουμε προσωπικά ίσως να απαντήσουμε «Ίσως να έχεις δίκιο!». Δεχόμαστε δηλαδή την επίκριση.  Αυτό συνήθως έχει και μεγάλο κόστος για την αυτοεκτίμηση μας διότι λαμβάνουμε συναισθήματα ενοχής, ντροπής και απογοήτευσης. 

Β. Κατηγορούμε τον άλλο. Σε αυτή την περίπτωση απαντούμε συνήθως ως εξής: «Δεν έχεις κανένα δικαίωμα να με αποκαλείς εγωιστή, εγώ πάντα σε σκέφτομαι. Εσύ είσαι αυτός που είναι πραγματικός εγωιστής». Σε αυτή την περίπτωση υπάρχει περίπτωση να αισθανθούμε θυμό.

Γ. Αντίληψη των συναισθημάτων και των αναγκών μας.  Επικεντρωνόμαστε στις ανάγκες και τα συναισθήματα μας. Μπορούμε να απαντήσουμε «Όταν σε ακούω να μου λες ότι είμαι ο πιο εγωιστής που έχεις γνωρίσει, αισθάνομαι πληγωμένος διότι χρειάζομαι αναγνώριση των προσπαθειών που έχω κάνει να κατανοήσω τις ανάγκες σου».  
Όταν λοιπόν επικεντρωνόμαστε στα συναισθήματα μας και τις ανάγκες μας, αντιλαμβανόμαστε ότι το συναίσθημα του πόνου που νιώθουμε εκείνη τη στιγμή, προκύπτει από την ανάγκη μας για αναγνώριση της προσπάθειας μας.

Δ. Αντίληψη των συναισθημάτων και των αναγκών του άλλου. Επικεντρωνόμαστε στις ανάγκες και τα συναισθήματα του άλλου. Με την μορφή ερώτησης διερευνούμε τα συναισθήματα και τις ανάγκες του. «Αισθάνεσαι πληγωμένος διότι χρειάζεσαι πιο πολύ προσοχή για τις προτιμήσεις και τις ανάγκες σου;»

•	Ποια είναι τα τρία στάδια μέχρι να φτάσουμε στην   συναισθηματική ελευθερία , σύμφωνα με την θεωρία της  ΕΔΒ

Στάδιο 1. Συναισθηματική σκλαβιά. Πιστεύουμε ότι είμαστε υπεύθυνοι για τα συναισθήματα των άλλων. Νομίζουμε ότι πρέπει μόνιμα να προσπαθούμε να τους έχουμε όλους χαρούμενους.  Αν δεν είναι χαρούμενοι, αισθανόμαστε υπεύθυνοι ότι εμείς πρέπει να δράσουμε για να αλλάξουμε την κατάσταση.  Αυτό μπορεί να προκαλέσει μεγάλη φθορά σε στενές συντροφικές σχέσεις.  Συχνά, όπως αναφέρει ο M. Rosenberg στα σεμινάρια που διεξάγει, ακούει την εξής φράση «φοβάμαι να είμαι σε μια σχέση.  Κάθε φορά που βλέπω τον σύντροφο μου να στενοχωριέται για κάτι, στενοχωριέμαι και εγώ.  Αισθάνομαι ότι είμαι στη φυλακή και θέλω να βγω από τη σχέση».  Αυτή η αντίδραση είναι συνηθισμένη ανάμεσα σε αυτούς που πιστεύουν ότι αγάπη σημαίνει να αγνοήσεις όλες σου τις ανάγκες μπροστά στις ανάγκες του άλλου.  Τον πρώτο καιρό σε μια σχέση και οι δυο αισθάνονται χαρούμενοι, ανάλαφροι και έχουν την αίσθηση της ελευθερίας.  Όταν η σχέση «σοβαρέψει» (όπως το λένε) αρχίζουν να θεωρούν ότι πρέπει να αναλάβουν και μερίδιο της ευθύνης των συναισθημάτων του άλλου.  Τελικά, μπορεί από μόνοι τους να φτάσουν σε ένα στάδιο και να πουν «ο σύντροφος μου είναι πολύ απαιτητικός και εξαρτάται από εμένα και αυτό με πνίγει και καταστρέφει τη σχέση μας»?

Στάδιο 2. Επανάσταση.  Σε αυτό το στάδιο αντιλαμβανόμαστε, πλέον, το τεράστιο κόστος του να νιώθουμε ότι είμαστε υπεύθυνοι για τα συναισθήματα των άλλων και το να προσπαθούμε να τους κάνουμε να νιώσουν καλύτερα.  Όταν λοιπόν αντιληφθούμε πόσα έχουμε χάσει από τη ζωή μας, πόσο λίγες ανάγκες μας έχουμε καλύψει, τότε μπορεί να θυμώσουμε.  Το ονομάζω αυτό «στάδιο της επανάστασης».  Καμιά φορά αν βρεθούμε σε αυτό το στάδιο μπορεί να πούμε «δικό σου πρόβλημα, δεν σου φταίω εγώ».   Καθώς όμως έχουμε φύγει από το πρώτο στάδιο, έχουμε πάρει μαζί μας και απομεινάρια φόβου και ενοχής για το εάν έχουμε το δικαίωμα να έχουμε ανάγκες.  Αυτά τα απομεινάρια σε συνδυασμό με τον θυμό μας μπορεί να μας οδηγήσουν ώστε στο να εκφράζουμε τις ανάγκες μας με αυστηρότητα και ακαμψία. 

«Θυμάμαι», αναφέρει ο Rogers, «πως πέρασε η κόρη μου από τα δύο στάδια μέχρι την συναισθηματική απελευθέρωση.  Ήταν το «καλό κοριτσάκι» το όποιο πάντα αδιαφορούσε για τις ανάγκες της, για να ικανοποιήσει τις ανάγκες των άλλων. Όταν αντιλήφτηκα ότι συχνά καταπίεζε τις ανάγκες της, της είπα ότι θα χαιρόμουν πολύ να την ακούω να εκφράζει τις ανάγκες της πιο συχνά.  Η κόρη μου μου είπε «ναι μπαμπά, αλλά δεν θέλω να απογοητεύσω κάποιον».  Προσπάθησα να της δείξω ότι η ειλικρίνεια θα ήταν ένα δώρο πιο πολύτιμο για τους άλλους.  Της είπα, επίσης, ότι θα μπορούσε να έρθει σε ενσυναίσθηση με τους άλλους, όταν είναι λυπημένοι, χωρίς να αναλαμβάνει ευθύνη για τα συναισθήματα τους.  Λίγο καιρό μετά, είδα κάποια στοιχεία που με έκαναν να πιστεύω ότι η κόρη μου άρχισε να εκφράζει τις ανάγκες της πιο συχνά και πιο ανοιχτά. Η διευθύντρια του σχολείου με κάλεσε και μου είπε: “προχθές η κόρη σου ήρθε στο σχολείο φορώντας παντελόνι που φορούν οι rappers και όταν της είπα ότι τα μικρά κορίτσια δεν φορούν τέτοια παντελόνια, μου είπε: άντε χέσου!».  Όταν το άκουσα αυτό χάρηκα. Η κόρη μου πέρασε από το στάδιο της συναισθηματικής σκλαβιάς στο στάδιο της επανάστασης και έφτασε ένα βήμα πριν τη συναισθηματική ελευθερία.  Είχε μάθει να εκφράζει τις ανάγκες της με τρόπο που θα μπορούσαν να το πάρουν στραβά οι άλλοι. Έπρεπε τώρα να φτάσει στο επόμενο βήμα όπου θα εκφράζει τις ανάγκες της, αλλά θα σέβεται και τις ανάγκες των άλλων.  Εν καιρώ έγινε και αυτό...»

Στάδιο 3. Συναισθηματική ελευθερία: Εδώ πλέον ανταποκρινόμαστε στις ανάγκες των άλλων από συμπόνια και οικειότητα και  όχι από φόβο, ενοχή και ντροπή. Αναλαμβάνουμε την απόλυτη ευθύνη για τις προθέσεις και τις πράξεις μας , όχι όμως και την ευθύνη για τα συναισθήματα των άλλων. Επίσης, είναι σημαντικό ότι εκφράζουμε τις ανάγκες μας με τρόπο που δείχνει ότι η κάλυψη των αναγκών των γύρω μας είναι σημαντική. 

4ο ΒΗΜΑ: ΑΙΤΗΜΑ

Χρήσιμες διευκρινήσεις

•	Εκφράζω αυτό που θέλω για να ικανοποιηθεί η ανάγκη μου. Είναι σημαντικό να μην εκφράζουμε αυτό που δε θέλουμε, αλλά αυτό που θέλουμε.

•	Ένα αίτημα διατυπώνεται στο εδώ και τώρα

•	Ένα αίτημα  χρειάζεται να διατυπωθεί με τέτοιο τρόπο ώστε να περιλαμβάνει  μια πράξη ή ενέργεια

Τρόποι έκφρασης αιτημάτων ώστε να μην έχουν την μορφή απαίτησης.

Εκφράζουμε το αίτημά μας με την μορφή ερώτησης.
•	Είσαι διαθέσιμος να με ακούσεις τώρα για πέντε λεπτά;
•	Συμφωνείς να μιλάς πιο σιγά όσο θα διαβάζω;
•	Μπορείς να με ακούσεις με προσοχή;
•	
Για να είμαστε σίγουροι ότι το μήνυμα που στείλαμε είναι ίδιο με αυτό που ο άλλος έλαβε παρακαλούμε τον ακροατή να επαναλάβει.
•	Μπορείς να μου πεις τι κατάλαβες;

Φροντίδα σχέσης
•	Πως νιώθεις όταν σου το λέω αυτό;

Ψάχνοντας για λύση
•	θα ήθελα στο έξης .... Συμφωνείς?

Λέξεις, οι οποίες συνδέονται με την έκφραση απαιτήσεων.

Όταν θέτουμε αιτήματα βοηθά πολύ να εξετάζουμε αν στο μυαλό μας υπάρχουν σκέψεις όπως οι παρακάτω, οι οποίες αυτόματα μετατρέπουν αιτήματα σε απαιτήσεις.
•	Έπρεπε να καθαρίσει.
•	Υποτίθεται ότι έπρεπε να κάνει αυτό που του ζήτησα.
•	Μου αξίζει μια αύξηση.
•	Δικαιολογείται απόλυτα να τους κρατήσω λίγο παραπάνω.
•	Έχω δικαίωμα για περισσότερες μέρες άδεια.
Όταν διατυπώνουμε τα αιτήματά μας με λέξεις όπως τις  παραπάνω, είναι σχεδόν βέβαιο ότι επικρίνουμε τους άλλους αν δε κάνουν αυτό που τους ζητάμε.  

Παράδειγμα για την διαφορά μεταξύ αιτήματος και απαίτησης, από ένα σεμινάριο του M. Rosenberg

Για την εφαρμογή της ΕΔΒ είναι απαραίτητο όταν θέτουμε τα αιτήματα μας να έχουμε και μια βαθιά  συνείδηση των κινήτρων μας.  Αν τα κίνητρα μας είναι να αλλάξουμε τους ανθρώπους και τη συμπεριφορά τους, επειδή αυτό επιθυμούμε, τότε η ΕΔΒ δεν είναι η κατάλληλη μέθοδος, δεν θα έχει επιτυχία. Η μέθοδος είναι σχεδιασμένη για εμάς που θέλουμε οι άλλοι  να αλλάξουν με δική τους βούληση. Ο στόχος της ΕΔΒ είναι η εγκαθίδρυση μιας σχέσης ειλικρίνειας και ενσυναίσθησης. Όταν οι άλλοι μας εμπιστεύονται και πιστεύουν ότι επιζητούμε την ποιότητα στη σχέση και δοκιμάζουμε την μέθοδο ώστε να καλυφτούν όλων οι ανάγκες, τότε πιστεύουν πραγματικά ότι θέτουμε ειλικρινά αιτήματα και όχι αιτήματα που στην ουσία είναι καμουφλαρισμένες απαιτήσεις όπως στο παρακάτω παράδειγμα. 

Μια μητέρα επιστρέφει στο σεμινάριο και μου λέει «Marshall, το δοκίμασα, δε δούλεψε».  Της ζήτησα να μου περιγράψει τι έκανε ακριβώς: «Πήγα στο σπίτι και εξέφρασα τα συναισθήματα και τις ανάγκες μου, όπως είπαμε εδώ. Καμία επίκριση, καμία κριτική στον γιο μου. Απλά είπα: κοίτα, όταν είδα ότι δεν έκανες την δουλειά που μου είπες ότι θα κάνεις, αισθάνθηκα απογοήτευση. Ήθελα να έρθω στο σπίτι και να δω το σπίτι σε τάξη. Τότε έθεσα ένα αίτημα και του είπα ότι θα ήθελα αμέσως να καθαρίσει το σπίτι.  Της απάντησα ότι όλα φαίνονται σύμφωνα με την ΕΔΒ και τη ρώτησα τι έγινε μετά. «Δεν το έκανε», «και εσύ τι είπες;» «του είπα ότι δεν μπορεί να συνεχίσει να είναι όλη του τη ζωή ανεύθυνος και τεμπέλης». 

ΕΝΑΣ ΣΥΝΗΘΙΣΜΕΝΟΣ ΔΙΑΛΟΓΟΣ

Είναι Πέμπτη βράδυ και η Μαρία είναι εκνευρισμένη. Το προηγούμενο βράδυ ο Χρήστος προσκάλεσε τους φίλους του στο σπίτι για να παρακολουθήσουν ποδόσφαιρο, παρόλο που μιλώντας νωρίτερα στο τηλέφωνο η Μαρία του είχε δηλώσει ότι ήταν πολύ κουρασμένη και χρειαζόταν μια ήσυχη, χαλαρωτική βραδιά..

Μαρία 	Χρήστος	
Δεν είμαι καλά σήμερα…	Σιωπή	
Ουφ…Δεν είναι ζωή αυτή πια…	Ωχου, ρε Μαρία…Τι μου τα λες τώρα αυτά; Τι θες να κάνω εγώ τώρα;	
Εσύ στον κόσμο σου, ως συνήθως! Μήπως με κατάλαβες και ποτέ; Με άνθρωπο ζω ή με τοίχο; 	Πάλι τα ίδια…Αει παράτα μας βραδιάτικα. Και φεύγει από το δωμάτιο. 	
Παίρνει τηλέφωνο τη φίλη της.	Τον παίρνει ο ύπνος  μπροστά στην τηλεόραση. 	

Το επόμενο σαββατοκύριακο η Μαρία παρακολούθησε ένα σεμινάριο της ΕΔΒ. Οπότε όταν μετά από λίγες εβδομάδες προέκυψε το ίδιο ακριβώς θέμα, το χειρίστηκε διαφορετικά.

Μαρία	Χρήστος	
Χθες το βράδυ έφερες τους φίλους σου για να δείτε ποδόσφαιρο. 	Ναι. Και λοιπόν;	
Νωρίτερα σου είχα πει ότι ήμουν πολύ κουρασμένη και θα ήθελα μια χαλαρωτική βραδιά. 	Ναι	
Βλέποντας τελικά κόσμο στο σπίτι, θύμωσα και απογοητεύτηκα. 	Θύμωσες και απογοητεύτηκες; Γιατί, ρε Μαρία; 	
Γιατί είχα ανάγκη από ηρεμία αλλά και κατανόηση. 	Τι να πω τώρα…Δεν ξέρω τι να κάνω…	
Θα ήθελα, όταν σου λέω ότι έχω ανάγκη από ηρεμία, να μην καλείς κόσμο στο σπίτι χωρίς να συνεννοηθούμε πρώτα. 
	Εντάξει. Θα προσπαθήσω να δίνω περισσότερη προσοχή σε αυτά που μου λες και να δείχνω περισσότερη κατανόηση για τις ανάγκες σου.	
Η Μαρία νιώθει ικανοποίηση που για πρώτη ίσως φορά δεν τσακώνονται για το συγκεκριμένο θέμα, αλλά αντίθετα επικοινωνούν με αποτελεσματικότητα. Ελπίζει ότι με αυτή την στρατηγική η σχέση τους μπορεί να γίνει πιο βαθιά και πιο ουσιαστική.
	Ο Χρήστος εντυπωσιάστηκε από το γεγονός ότι η Μαρία ήταν για πρώτη φορά ξεκάθαρη σε τι ακριβώς αναφέρεται, πώς αισθάνεται  γι αυτό, τι ανάγκη έχει και ποιο είναι το αίτημά της. Ελπίζει ότι ίσως αρχίσει να την καταλαβαίνει περισσότερο και ότι ο εσωτερικός της κόσμος θα αρχίσει να του φαίνεται λιγότερο περίπλοκος. 	

 Ο διάλογος αυτός είναι από την ιστοσελίδα: http://nvcgreece13.blogspot.com/

1ο ΒΗΜΑ: ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ

Άσκηση 1η : Ποιες φράσεις δηλώνουν μια παρατήρηση, δίχως ερμηνεία:

1.	Η Μαρία χθες ήταν μαζί μου θυμωμένη, χωρίς καμία αιτία.
2.	Ο Γιάννης χθες το βράδυ, κατά την διάρκεια που βλέπαμε τηλεόραση, έτρωγε τα νύχια του.
3.	Η Γιώτα στην συνάντηση που είχαμε  δεν  με ρώτησε  να της πω την άποψή μου.
4.	Ο πατέρας μου είναι καλός άνθρωπος.
5.	Ο Πέτρος εργάζεται υπερβολικά.
6.	Η Νικολέτα είναι επιθετική.
7.	Η Γεωργία αυτήν την εβδομάδα πηγαίνει πρώτη στο γραφείο.
8.	Ο γιος μου συχνά δε πλένει τα δόντια του.
9.	Η Κατερίνα μου είπε ότι το κίτρινο χρώμα δε μου πάει.
10.	Η θεία μου παραπονιέται διαρκώς, όταν μιλάμε στο τηλέφωνο. 	

Άσκηση 2η: Γράψτε 3 Καθαρές Παρατηρήσεις για τον εαυτό σας και μετά 3 κρίσεις 

Άσκηση 3η : Χωριστείτε σε ομάδες. Ο καθένας λέει μια φράση λύκου που αντιστοιχεί σε ένα πραγματικό γεγονός της ζωής του. Όλη η ομάδα βοηθάει να βρεθούν τα πραγματικά γεγονότα

2ο ΒΗΜΑ: ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΑ

Άσκηση  1 : Σημειώστε τις φράσεις που δηλώνουν συναίσθημα

1.	Έχω την αίσθηση ότι δε με αγαπάς

2.	Είμαι στεναχωρημένος που φεύγεις

3.	 Φοβάμαι όταν μου μιλάς με αυτόν τον τρόπο

4.	Όταν δε με χαιρετάς αισθάνομαι παραμελημένη

5.	Χαίρομαι που θα έρθεις

6.	Είσαι αηδιαστικός. Έχω διάθεση να σε χτυπήσω

7.	Αισθάνομαι παρεξηγημένος.

8.	Έχω καλή αίσθηση για αυτό που έκανες για εμένα.

9.	Αισθάνομαι ανάξια.

	

	

Άσκηση 2η: Χωριστείτε σε ομάδες.
 Ποιά είναι τρία βασικά συναισθήματα που κυριαρχούν για 
τον επαγγελματικό σας χώρο
την προσωπική σας ζωή
την οικογενειακή σας ζωή 
τον κοινωνικό σας περίγυρο.
Τι παρατηρείτε; Μοιραστείτε τα συμπεράσματα σας με την ομάδα.

Άσκηση 3η: Χωριστείτε σε δυάδες.
Γράψτε τρεις προτάσεις για το πώς αξιολογείτε τον  εαυτό σας. 
Γράψτε τρείς προτάσεις από το πώς αξιολογείτε εσείς τρία πρόσωπα από την ζωή σας.
Γράψτε τρείς προτάσεις  για το πώς πιστεύετε ότι αξιολογούν εσάς αυτά τα τρία  πρόσωπα . 
Συμπληρώστε δίπλα από τις προτάσεις τα συναισθήματα που νιώθετε. Ανακαλύπτετε κάτι καινούργιο για εσάς; Μοιραστείτε τα συμπεράσματα με το ζευγάρι σας. 

Άσκηση 4η : Χωριστείτε σε ομάδες. Ο καθένας λέει μια φράση λύκου που αντιστοιχεί σε ένα πραγματικό γεγονός της ζωής του. Όλη η ομάδα βοηθάει να βρεθούν τα πραγματικά γεγονότα και τα συναισθήματα που αντιστοιχούν.

3ο ΒΗΜΑ: ΑΝΑΓΚΕΣ

Άσκηση 1η: Σημειώστε με ένα √ τις φράσεις στις οποίες ο ομιλητής αναλαμβάνει την ευθύνη για τα συναισθήματά του.

1.	Με νευριάζετε όταν αφήνετε σημαντικά έγγραφα της εταιρείας στο πάτωμα του χώρου συνεδριάσεων.

2.	Όταν σας ακούω θυμώνω. Τα λόγια σας είναι προσβλητικά και θα ήθελα σεβασμό.

3.	Απελπίζομαι όταν εσύ καθυστερείς τόσο πολύ.

4.	Είχα την ελπίδα ότι θα περάσουμε μαζί το βράδυ και στεναχωρήθηκα που δεν θα έρθεις για φαγητό.

5.	Είμαι απογοητευμένη γιατί είπες ότι θα τακτοποιούσε το θέμα με τις απουσίες μου αλλά δεν το έκανες.

6.	Είμαι αποθαρρυμένος γιατί ήθελα να έχω τελειώσει την εργασία μου, αλλά δεν έγινε.

7.	Αυτά τα σχόλια που λένε καμιά φορά με πληγώνουν.

8.	Είμαι χαρούμενη που πήρατε αυτό το βραβείο.

9.	Φοβάμαι, όταν φωνάζεις τόσο δυνατά.

10.	Σου είμαι ευγνώμων που ήρθες να με πάρεις με το αυτοκίνητο, γιατί ήθελα να είμαι στο σπίτι πριν τα παιδιά.	

Άσκηση 2η: Προσδιορίστε μια συγκεκριμένη κατάσταση στη ζωή σας όπου οι παρακάτω ανάγκες σας δε καλύφθηκαν.
α. Αυτονομία
β. Χαρά
γ. Τιμιότητα
δ. Κατανόηση (από τους άλλους)
ε. Συντροφικότητα
στ. Ηρεμία

Άσκηση 3η : Χωριστείτε σε ομάδες. Ο καθένας λέει μια φράση λύκου που αντιστοιχεί σε ένα πραγματικό γεγονός της ζωής του. Όλη η ομάδα βοηθάει να βρεθούν τα πραγματικά γεγονότα, τα συναισθήματα που αντιστοιχούν σε αυτά τα γεγονότα και οι ανάγκες του.

4ο ΒΗΜΑ: ΑΙΤΗΜΑ

Άσκηση 1η: Σημειώστε με ένα √ τις φράσεις στις οποίες ο ομιλητής δηλώνει ένα αίτημα

1.	Θέλω να με καταλάβεις.

2.	Σε παρακαλώ πες μου τι σου αρέσει ιδιαίτερα σε εμένα

3.	Θα ήθελα να έχεις πιο πολύ αυτοπεποίθηση.

4.	Σε παρακαλώ στάματα να πίνεις.

5.	Θα ήθελα να μην με κρίνεις και να με αφήσεις να είμαι ο εαυτός μου.

6.	Σε παρακαλώ θα ήθελα να είσαι ειλικρινής για την χθεσινή εκδήλωση.

7.	Θα ήθελα να μην τρέχεις παραπάνω από το επιτρεπτό όριο.

8.	Θέλω να σε γνωρίσω καλύτερα

9.	Σε παρακαλώ σεβάσου την ιδιωτική μου ζωή.

10.	Θα επιθυμούσα να ετοιμάζεις πιο συχνά το βραδινό φαγητό.

Άσκηση 2η: Χωριστείτε σε δυάδες. Σημειώστε τέσσερις βασικές ανάγκες σας και σκεφτείτε με ποιους τρόπους ζητάτε από τον εαυτό σας ή από τους άλλους την ικανοποίηση τους. Επιτυγχάνεται την ικανοποίηση τους; Εάν όχι με βάση την ΕΔΒ πως θα μπορούσατε να διαμορφώσετε το αίτημά σας; Παρουσιάστε στο ζευγάρι σας τα αιτήματά σας και ζητήστε του να σας εκφράσει το πως ένιωσε. Αν χρειαστεί δώστε διευκρινήσεις.

Άσκηση 3η: Χωριστείτε σε ομάδες. Ο καθένας λέει μια φράση λύκου που αντιστοιχεί σε ένα πραγματικό γεγονός της ζωής του. Όλη η ομάδα βοηθάει να βρεθούν τα πραγματικά γεγονότα, τα συναισθήματα που αντιστοιχούν σε αυτά τα γεγονότα και οι ανάγκες του. Διατυπώστε το αίτημα σας μέσω του οποίου θα μπορούσε να ικανοποιηθεί η ανάγκη σας. Η ομάδα εκφράζει το πώς ένιωσε, αν το αίτημα ήταν ρεαλιστικό και αν θέλει περισσότερες διευκρινίσεις.